Jan Czabanowski
| Jan Czabanowski | |||
| Aktor, reżyser | |||
| |||
| Data urodzenia | 14 maja 1893 | ||
| Miejsce urodzenia | Lwów | ||
| Data śmierci | 10 września 1962 | ||
| Miejsce śmierci | Wrocław | ||
Jan Czabanowski (1893-1962) – aktor, reżyser
Życiorys
Jan Czabanowski urodził się 14 maja 1893 roku we Lwowie. W latach 1910-1926 prawdopodobnie występował na scenach lwowskich jako adept. Po zdaniu eksternistycznego egzaminu aktorskiego przed komisją ZASP, występował w Teatrze Małopolskim im. S. Moniuszki i w Wojewódzkim Teatrze Podolsko-Pokuckim w Stanisławowie.
W czasie II wojny światowej przebywał w ZSRR. Tuż po wyzwoleniu wschodnich terenów Polski został pracownikiem Polskich Kolei Państwowych. W pierwszych dniach kwietnia 1945 roku został skierowany przez Dyrekcję Okręgową Kolei Państwowych w Lublinie do pracy w DOKP w Szczecinie. W połowie kwietnia wraz z grupą innych kolejarzy okrężnymi drogami wyruszył do Szczecina. W dniu 23 kwietnia poprzez Poznań, Piłę dotarł do Szczecinka, gdzie czasowo mieściła się siedziba DOKP Szczecin. Na krótko zamieszkał w Szczecinku. Tu w maju 1945 roku pod jego kierunkiem odbyły się pierwsze próby teatru amatorskiego.
W lipcu 1945 roku przybył do Szczecina. W sierpniu objął kierownictwo pierwszej w mieście placówki teatralnej, Teatru Grażyna, którego założycielami byli aktorka Hanna Rajkowska i śpiewak oraz nauczyciel muzyki Zbigniew Lubas. W zespole tym, składającym się głównie z amatorów, był jedynym profesjonalnym aktorem i reżyserem. Wraz z Marią Goriaczew i Zbigniewem Lubasem (śpiew) oraz Hanną Rajkowską (recytacje) i Stanisławem Baumanem (akompaniament) występował przed szczecińską publicznością na wieczorach artystycznych organizowanych w siedzibie teatru przy al. Wojska Polskiego.
W listopadzie 1945 roku w wyniku reorganizacji zespołu wraz z Hanną Rajkowską i Zbigniewem Lubasem oraz grupą zapaleńców powołał do życia Teatr Mały, którego został głównym reżyserem. W grudniu tego roku wyreżyserował Grube ryby Michała Bałuckiego, spektakl uważany za pierwsze profesjonalne przedstawienie w dziejach powojennej sceny szczecińskiej. Do października 1947 roku przygotował 12 premier. W niektórych przedstawieniach uczestniczył jako aktor.
W październiku 1947 roku został aktorem Teatru Polskiego (dawny Teatr Komedia Muzyczna), a po objęciu w 1948 roku dyrekcji przez Zbigniewa Sawana i upaństwowieniu placówki, aktorem Państwowego Teatru Polskiego. Po kolejnej reorganizacji szczecińskich scen został aktorem Państwowych Teatrów Dramatycznych. W kwietniu 1953 wyreżyserował Sprawę rodzinną Jerzego Lutowskiego, przedstawienie, którym pożegnał się ze szczecińską sceną i publicznością.
Pod koniec pobytu w Szczecinie wziął udział w słuchowisku Zaorany ugór (1953), zrealizowanym w lokalnej rozgłośni Polskiego Radia.
W latach 1953-1958 był aktorem Teatru Polskiego w Bielsku Białej i w Cieszynie. W 1958 roku wyjechał do Zielonej Góry. Tam do 1960 roku grał w Teatrze Ziemi Lubuskiej. W sezonie 1960/1961 występował we wrocławskim Teatrze Rozmaitości.
Zmarł 10 września 1962 roku we Wrocławiu.
Działalność artystyczna (Szczecin)
Teatr
| Tytuł | Autor | Reżyseria | Forma twórczości | Rola | Teatr | Data premiery |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Grube ryby | Michał Bałucki | Jan Czabanowski | reżyseria, obsada aktorska | Onufry Ciaputkiewicz | Teatr Mały | 26 grudnia 1945 |
| Kobieta, wino, dancing | Stefan Kiedrzyński | Jan Czabanowski | reżyseria | Teatr Mały | 21 stycznia 1946 | |
| Majster i czeladnik | Józef Korzeniowski | Hanna Rajkowska | obsada aktorska | Teatr Mały | 21 lutego 1946 | |
| 2+2=5? Śmiech to zdrowie (rewia) | program składany | Jan Czabanowski | reżyseria | Teatr Mały | 21 marca 1946 | |
| Walący się dom | Maria Morozowicz-Szczepkowska | Jan Czabanowski | reżyseria | Teatr Mały | 11 maja 1946 | |
| Gdzie diabeł nie może | Roman Niewiarowicz | Jan Czabanowski | reżyseria, obsada aktorska | Fortunat Karpik | Teatr Mały | 6 lipca 1946 |
| Dwadzieścia dni kozy | Maurice Hennequin, Pierre Veber | Jan Czabanowski | reżyseria | Teatr Mały | 7 września 1946 | |
| Ich dwóch | Roman Niewiarowicz | Jan Czabanowski | reżyseria | Teatr Mały | 26 października 1946 | |
| Radcy pana radcy | Michał Bałucki | Jan Czabanowski | reżyseria, obsada aktorska | Piotr Dziszewski | Teatr Mały | 25 grudnia 1946 |
| Tancerka Rosita (farsa) | Franz Arnold, Ernest Bach | Jan Czabanowski | reżyseria, obsada aktorska | Teatr Mały | styczeń 1947 | |
| Produkcja pana Brandta | Jan Rojewski | Jan Czabanowski | reżyseria | Teatr Mały | 4 marca 1947 | |
| R.H. Inżynier | Bruno Winawer | Jan Czabanowski | reżyseria | Teatr Mały | kwiecień 1947 | |
| Ciotka Karola | Tomash Brandon | Jan Czabanowski | reżyseria | Teatr Mały | 19 czerwca 1947 | |
| Ożenek | Mikołaj Gogol | Franciszek Rychłowski | obsada aktorska | Żewakin | Teatr Polski | 8 listopada 1947 |
| Głupi Jakub | Tadeusz Rittner | Franciszek Rychłowski | obsada aktorska | Doktor | Teatr Polski | 13 grudnia 1947 |
| Krawiec w zamku | Paul Armont, Leopold Marchand | Artur Młodnicki | obsada aktorska | Markiz de la Hutteliere | Teatr Polski | 6 stycznia 1948 |
| Przyjaciel nadejdzie wieczorem | Jacques Companeez, Yvan Noe | Henryk Lotar | obsada aktorska | Vulcain | Teatr Polski | 31 stycznia 1948 |
| Widowisko Sartre`owskie | Jean-Paul Sartre | Henryk Lotar | obsada aktorska | James, agent policji | Teatr Polski | 5 maja 1948 |
| Grube ryby | Michał Bałucki | Władysław Stoma | obsada aktorska | Onufry Ciaputkiewicz | Teatr Polski | 14 września 1948 |
| Wiele hałasu o nic | William Shakespeare | Zbigniew Sawan | obsada aktorska | Leonato, gubernator Messyny | Państwowy Teatr Polski | 22 stycznia 1949 |
| Jadzia wdowa | Ryszard Ruszkowski | Zbigniew Sawan | obsada aktorska | Mieczysław | Państwowy Teatr Polski | 18 kwietnia 1949 |
| Bajka | Michaił Swietłow | Zbigniew Sawan | obsada aktorska | II chłop | Państwowy Teatr Polski | 27 października 1949 |
| Niemcy | Leon Kruczkowski | Jan Perz | obsada aktorska | Schultz | Państwowy Teatr Polski (scena Teatr Współczesny) | 16 stycznia 1950 |
| Pan inspektor przyszedł | John Boynton Priestley | Edmund Kron | obsada aktorska | Artur Birling | Państwowy Teatr Polski (scena Teatr Współczesny) | 18 marca 1950 |
| Obcy cień | Konstanty Simonow | Jan Perz | obsada aktorska | Fiedor Fiedorowicz Iwanow | Państwowy Teatr Polski (scena Teatr Współczesny) | 31 maja 1950 |
| Rewizor | Mikołaj Gogol | Hugon Moryciński | obsada aktorska | Horodniczy | Państwowy Teatr Polski (scena Teatr Współczesny) | 7 listopada 1950 |
| Śnieżek | Walentina Lubimowa | Tadeusz Żuchniewski | obsada aktorska | Policjant | Państwowy Teatr Polski | 2 grudnia 1950 |
| Wesele Figara | Pierre de Beaumarchais | Edmund Kron | obsada aktorska | Bartolo | Państwowy Teatr Polski | 30 marca 1951 |
| Nasze życie | Jerzy Piórkowski | Jan Perz | obsada aktorska | Kotera | Państwowy Teatr Polski (scena Teatr Współczesny) | 4 lipca 1951 |
| Maszeńka | Aleksander Afinogenow | Andrzej Uramowicz | obsada aktorska | Bazyli Iwanowicz Okajemow | Państwowy Teatr Polski (scena Teatr Współczesny) | 30 listopada 1951 |
| Świerszcz za kominem | Karol Dickens | Aleksander Fogiel | obsada aktorska | Kaleb Plummer | Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) | 21 marca 1952 |
| Szkoła żon | Molière | Aleksander Fogiel | obsada aktorska | Arnolf | Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) | 26 sierpnia 1952 |
| Zwycięstwo | Janusz Warmiński | Aleksander Fogiel | obsada aktorska | Jan Pietrzak | Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) | 9 lutego 1953 |
| Sprawa rodzinna | Jerzy Lutowski | Jan Czabanowski | reżyseria, obsada aktorska | Kamiński | Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) | 1 kwietnia 1953 |
Afisze teatralne
-
Afisz teatralny (ze zbiorów Archiwum Państwowego w Szczecinie)
Nagrody i wyróżnienia
- 1951 – wyróżnienie za rolę Kotery w Naszym życiu J. Piórkowskiego w Państwowym Teatrze Polskim (scena Teatr Współczesny) w Szczecinie na Festiwalu Polskich Sztuk Współczesnych
O Janie Czabanowskim
- (...) Horodniczy, jakiego przedstawił nam Jan Czabanowski, nie był wprawdzie idealnym wcieleniem czynowniczej brudnej, przebiegłej chciwości i tchórzostwa, miał może zbyt wiele cech ludzkiej dobroduszności, ale mimo to dał dobrą kreację aktorską. (j), „Śnieżek”, „Dobry człowiek”, „Rewizor” - O ostatnich premierach w teatrach szczecińskich, „Kurier Koszaliński” z dn. 31 grudnia 1950 - 1 stycznia 1951, s. 8)
Bibliografia
- Kazimierz Kaźmierczyk, Pierwsze dni na Pomorzu Zachodnim [w:] Wspomnienia z dawnych lat (maszynopis), Szczecin 1970
- Słownik biograficzny teatru polskiego 1765-1965 (pod red. Zbigniewa Raszewskiego), PWN, Warszawa 1973
- Zdzisław Sośnicki, 40 lat teatrów dramatycznych Szczecina (opracowanie części dokumentacyjnej Ryszard Markow i Elwira Rewcio), Krajowa Agencja Wydawnicza, Szczecin 1985
Inne źródła
- Materiały ze zbiorów Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego w Warszawie
